25 Şubat 2007 Pazar

Şiirin (Nazımın) Unsurları

Şiir ve Zihniyet
Belli bir dönemde toplumda hâkim olan dinî, siyasî, ekonomik, sosyal vb. duygu, anlayış ve zevkler bütününe zihniyet denir. Zihniyet, yaşamda her alanda kendisini gösterir; sanatta, edebiyatta vb. alanlarda insanlar toplumdaki zihniyete göre hareket ederler. Örneğin divan şiiri döneminde bir şair, o dönemin zihniyeti doğrultusunda şiirlerini beyitler halinde ve aruz ölçüsü kullanarak yazarken; günümüzde şairler serbest ölçü ile şiir yazmaktadır. Şiirlerde işlenen konular da yaşanılan dönemle ilişkilidir. Mesela; bir divan şairi daha çok dinî konuları işlerken, günümüzdeki şairler toplumsal sorunları konu olarak işlerler.

Şiirde Ahenk (Ses ve Ritim)
Ahenk; uyum demektir. Şiirde ahenk ise, birbiriyle uyumlu seslerin, belli bir ritimle bir arada bulunmasıyla sağlanır. Şiirde ahengi sağlayan ses ve ritim unsurları şunlardır:
- Kafiye (uyak), redif,
- Aliterasyon, Asonans,
- Ölçü.

Kafiye: Kafiye, en az iki mısra sonunda, anlamları ve görevleri ayrı, yazılışları aynı seslerin benzerliğidir.


Örnek:
Ne olur dur, yağma kar
Sılada bekleyenim var

Kafiye Çeşitleri: Şiirlerde en çok kullanılan üç çeşit kafiye vardır. Bunlar; yarım, tam ve zengin kafiyedir. Bunların dışında; tunç ve cinaslı kafiye de vardır.

- Yarım Kafiye: Mısra sonunda tek sesin benzeşmesiyle oluşur.



Örnek:
Dinle şu yüreğim ne söyler,
Hep seni sevdim, ey yar!


- Tam Kafiye: Mısra sonunda iki sesin benzeşmesiyle oluşur.



Örnek:
Bu rüzgâr her vakit böyle esmeyecek,
Gökte bulut, suda yelken, dalda çiçek.

- Zengin Kafiye: Mısra sonunda üç veya daha fazla sesin benzeşmesiyle oluşur.



Örnek:
Bastığın yerleri “toprak!” diyerek geçme, tanı:
Düşün altındaki binlerce kefensiz yatanı.


- Tunç uyak: Kafiyeli olan sözcüklerden biri diğerinin içerisinde aynen tekrar
ediliyorsa buna tunç kafiye denir. Tunç kafiye, zengin kafiyenin bir çeşididir ve bize
Fransız edebiyatından geçmişltir.



Örnek:
Gel ey mahbube Çin’den
O şirin köşk i
çinden


- Cinaslı uyak: Dize sonlarında yazılışları ve söylenişleri aynı, anlamları
ayrı (farklı) olan sözcüklerl yapılan kafiyeye cinaslı kafiye denir. Cinaslı kafiye, özellikle cinaslı mânilerde kullanılır.




Örnek:
Asmaya
Niçin kondun a bülbül
Kapımdaki
asmaya
Ben yârimden ayrılmam
Götürseler
asmaya

Redif: Mısra sonunda yazılışları, anlamları ve görevleri aynı seslerdir.


Örnek:
Gurbet o kadar acı
Ki ne varsa içimde,
Hepsi bana yabancı,
Hepsi başka biçimde!

Bu dörtlüğün ikinci ve dördüncü mısrasının sonunda kullanılan “-de” sesleri görev bakımından aynı işlevi görmektedir ve anlamları da aynıdır. Bunlar, ismin –de hâl ekidir. Yazılışları, görevleri ve anlamları aynı olduğu için bunlara redif denir.

**Not: Kafiye ile redif farklı olgulardır. Bir mısrada kafiyeden önce rediflere bakmak gerekir. Redifler çıktıktan sonra kalan sesler kafiye olabilir. Örnekte olduğu gibi; redifler çıktıktan sonra kalan benzer sesler “-içim-“ zengin kafiye oluşturmuştur.

Aliterasyon: Mısra içinde aynı veya birbirine benzer ünsüz seslerin çokça tekrarlanmasıyla oluşur. Düzyazıda da bir ahenk unusru olarak kullanılır. Süslü anlatımın vazgeçilmez öğelerindendir.
Örnek: Hak saklasın belâsından
Bu mısrada “k, s, n” sesleri çokça tekrarlanmıştır.

Asonans: Mısra içinde aynı veya yakın ünlü seslerin sıköa tekrarlanması ile sağlanan ahenktir.
Örnek: Hak saklasın belâsından
Bu mısrada “a” sesi çokça tekrarlanmıştır.

Ölçü: Mısralarda kullanılan ses değerleri veya hece sayısının tüm mısralarda eşit olmasıyla sağlanan uyuma ölçü denir. Türk edebiyatında üç çeşit ölçü kullanılmıştır:
- Aruz ölçüsü,
- Hece ölçüsü,
- Serbest ölçü.

- Aruz Ölçüsü: Divan (Klasik) edebiyatı döneminde kullanılan ve bize Araplardan geçmiş bir ölçü sistemidir. Mısralardaki hecelerin açık veya kapalı olmasına dayanır. Açık hece; sesli (ünlü) harfle biten hecelerdir ve aruz çözümlemesinde “ . ” (nokta) ile gösterilir. Kapalı hece ise; sessiz (ünsüz) harfle veya uzun ünlülerle (â, î, û) biten hecelerdir ve aruz çözümlemesinde “ _ ” (çizgi) ile gösterilir. Aruz ölçüsünde belli kalıplar vardır ve şairler şiirlerini bu kalıplara göre yazarlar. Bu kalıplarda hangi hecenin açık, hangisinin kapalı olacağı bellidir. Örneğin:
Mefâîlün/Mefâîlün/Mefâîlün/Mefâîlün (. _ _ _/. _ _ _/. _ _ _/. _ _ _ )



Örnek aruz ölçüsü çözümlemesi:
Ça-lış id-râ-/ki kal-dır muk-/te-dir-sen â/-de-miy-yet-ten
. _ _ _ / . _ _ _ / . _ _ _ / . _ _ _
Me fâ î lün/Me fâ î lün / Me fâ î lün/Me fâ î lün


- Hece Ölçüsü: Mısralardaki hece sayılarının eşit olmasına dayanan bir ölçü sistemidir. Türk edebiyatın asıl ölçü sistemi hece ölçüsüdür ve en eski zamanlardan beri halk edebiyatında kullanılır. Hece ölçüsünde de kalıplar vardır; 7’li, 8’li, 11’li, 15’li gibi. Bu kalıpların bazıları duraklı olabilir; 4+3=7’li, 4+4=8’li gibi. Durak, şiir okunurken “sus” payının olduğu, nefes alınması gereken yerlerdir; tıpkı bir düzyazıda virgüllerde duraksadığımız gibi, şiirde de bu noktalarda duraksarız. Bu durakları şiirin ölçüsünü çözümleyerek bulabiliriz.


Örnek hece ölçüsü çözümlemesi:
Ben yitirdim ben ararım yar benimdir kime ne
Kah girerim öz bağıma gül dererim kime ne
Kah giderim medreseye ders okurum Hak için
Kah giderim meyhaneye dem çekerim kime ne
--- Kul Nesimî ---
Bu şiir 4+4+4+3=15’li hece ölçüsüyle yazılmıştır.
Ben yi-tir-dim / ben a-ra-rım / yar be-nim-dir / ki-me ne
4 hece / 4 hece / 4 hece / 3 hece
Bu uyum şiirin diğer mısralarında da bulunmaktadır.


- Serbest Ölçü: Serbest ölçüde ise, diğer ölçü sistemlerindeki kurallar yoktur. Hecelerin açık veya kapalı olmasına ya da sayılarına bakmaksızın şairin tamamen kendi üslubuna göre yazmasıdır. Serbest ölçü, Türk şiirinde 1940’lardan sonra Orhan Veli KANIK ile yaygınlaşmaya başlamıştır. Günümüzde yazılan şiirlerin çoğu serbest ölçüde yazılmaktadır.


Örnek:
AYRILIK
İki rayı gibiyiz
bir tren yolunun
yakın olması
neyi değiştirir
son istasyonun
Sunay AKIN


Şiir Dili
Şiir dili, öncelikle edebî bir dil olmak zorundadır. Şair yazarken kullandığı dilin kurallarını ve inceliklerini bilmelidir. Şiir, en çok şeyi en az kelime ile anlatmak olarak tanımlandığı için, şair kelimelerini dikkatli seçer ve imgelerden faydalanır. İmge, sembol demektir. Şairlerin herhangi bir kelime veya olguya şiirde yüklediği farklı mânâlar, sembolleştirmedir. Örneğin; akşamleyin güneşin batışını ölüme benzetmek ve bu olguyu şiirde bu mânâda kullanmak sembolleştirmedir. Şiir, düzyazı okunur gibi okunmaz, aksi halde şiirin ses ve ritim ahengi kaybolur. Şairin vurgulamak istediği duygular tam olarak anlaşılmaz. Bu açılardan şiir dili farklılıklar gösterir.



68 yorum:

Adsız dedi ki...

gerçektn çok iyi bi site aradığımı buldum bu siteyi hazırladığınız için tşkrlrrrr

Adsız dedi ki...

bulamadım yaaa aradığımı bulamadım

Adsız dedi ki...

hiç bir sitede bulamadığımı bu sitede buldum çok teşekkürler bu yılda edebiyattan yırttım =)=)

asıkkkkkkkk dedi ki...

gercktn ck ıı br sıte herseye yer wermssnz hersey ck acık cok tskkrlrrrrrrr:):)

Adsız dedi ki...

alla razı olsun walla aradığm herşeyyi buldm ya ck teşşkür ederm

Adsız dedi ki...

sonunda buldum yoksa haşlancaktık okulda yarın

Adsız dedi ki...

sonunda buldum yoksa haşlancaktık okulda yarın

Adsız dedi ki...

bu siteyi hazırlayanlara teşekkür ederim aradığım ödevi sonunda burda buldum

Adsız dedi ki...

yarabbi şükür bul dun tskkr

Adsız dedi ki...

harbi saolun yaa o kadar aradım en sonunda bu sitede buldum tebrkler

Adsız dedi ki...

aradığımı buldum ben bulamayanları bilmem gayettte güzel anlatılmış

Adsız dedi ki...

valla beğenmeyenler başka sitede arasınlar o zaman mutlaka bu sitede bulcak değiller herhalde ama ben aradığımı buldum çok teşekkürler...

Adsız dedi ki...

Allah razı olsun aradığımı hiç bir yerde bulamayınca ümidimi kesmiştim ama şimdi buldum çok teşekkürler

Adsız dedi ki...

yaa ben divan edbiyatnda ritimi ve ahengi arıodum güzel buda am yoook ....:(

Adsız dedi ki...

pardon ama yoook dicektimm lütfen onu da yayımlayın

Adsız dedi ki...

emegi geçen herkese çok teşekkür ederim çünkü çok güzel bi site TEBRİKLER...

salim dedi ki...

süper bi yer cok beğendim sayende kopya hazırlama imkanım oldu

Adsız dedi ki...

emeği geçenlere teşekkürler çok güzel bi site aradığımı hemen bulabildim

elif dedi ki...

güzel bi siteymişş yazılıya burdan çalışcam walla :):)teşekkürlerr siteyi hazırlayan herkese

Adsız dedi ki...

site harika çok teşekkürler elinize sağlık iyiki böyle bi site hazırlamşsınız türk edebiyatı çok kapsamlı ve bazı şeyleri kavramakta zorlanıyorm ama siz çok kısa ve öz hazırlamşsınız
tekrar teşekkürlr

Adsız dedi ki...

site güzel ama şiirde ses ve ritim yok acaba onuda koyarmsnz?
çok sevinirm umarm çalışmalarınızın devamı gelir

elifff dedi ki...

çok güzel bir siteymiş yazılı kopyalarını daha kolay hazırlıyacağım

Adsız dedi ki...

Bir sey soracağım bu siteye hep turistler mi yorum gönderiyor.Türkçe'yi katlettiniz ayıp be.Bir de Edebiyat çalışıyorsunuz.Bedavacılar.Yine de çok açıklayıcı bir metin olmuş belki bir ders alırlar da Türkçe yazmayı ve konuşmayı hatırlarlar.İnşallah!!!!!

Adsız dedi ki...

slm ya süper bir site ama yazıcı yok tektek yazdım öldüm yaa... sinem

İLAYDA dedi ki...

sagolun benimde işime yaradı bu site aradıgım herşey burda sagolun çok tşk ederim

Adsız dedi ki...

vala ıstedıgımı burada buldum bala gırdım ama ıyı bı yermıs sans mans vala ıyı denk geldı bura bundan sonra sansım oldugu gun buraya gelıcem

Adsız dedi ki...

gsell bi sitemiş hazırlayanlara tşr sınıwdan burdan çalışırız artık

Adsız dedi ki...

süper site 2 saat ardıgım seyi buldum yapana tsk....!

ordulu.... dedi ki...

süper site olmus ardıgım hers ey var........

beren dedi ki...

çok teşekkürler gerçekten aradığım sorunu cevabını buldum ellerinize sağlık

Adsız dedi ki...

Saolun.Çok teşekkürler.yarın bu koudan sınavım var.istediğim kaynağı buldum .teşekkürler

Adsız dedi ki...

bnde aradığımı buldum ama eksik bişi var asonans ünlü harflerin tekrarlanması aliterasyondan tek farkı bu.bunuda ben ekliyim dedim gördüğüm kadarıyla yok.site süper olmuş tşkrlerrr!!

Adsız dedi ki...

ALLAH RAZI OLSUN AKLINIZA BİLGİNİZE YÜREĞİNİZE SAĞLIK ESENLE KALINNNNNNNNNNN

başaran öğrenci dedi ki...

yaaa yaptığınız siteden dolayı ödevimi buldum size büyük bir şelide minnttarım çok teşekkür edrim bi kişinin dediği gibi elinize aklınıza yüreğinize sağlık ne zekisiniz keşke bende öle olsam

Adsız dedi ki...

s.a dostum yaw bu site çok güzel tyaw ne arasam var burda abi yawwwwwww

Adsız dedi ki...

bu siteyi hazırlayanlara teşşekkür ederim ne aradıysam buldum
saolun

Adsız dedi ki...
Bu yorum bir blog yöneticisi tarafından silindi.
Adsız dedi ki...
Bu yorum bir blog yöneticisi tarafından silindi.
Adsız dedi ki...

çok teşekkür ederim aradığımı buldum,çok zengin bi site ellerinize emeğinize sağlık...

Umuthant dedi ki...

Sevigli müşteri arkadaşım;
öncelikle yapılan işe saygı duymayı öğren. Burada bazı konu veya metinlere ulaşmakta güölük çekenler için var bu yazılar. Sende varsa ne âlâ girmezsin olur biter.

Ayrıca şu salakça Türk zihniyetini bırak! Bu ülkede tek yapılan zaten bu "meyve vereni taşlamak"! Becerin mukabilinde sen de bir çalışma yap da boş vakitlerini böyle doldur bence. Boş boş yorumlar yazarak değil.

Hayırlı günler dilerim...
* Ayrıca yorumlarını tabiki sileceğim, çünkü en azından siteye giren diğer insalara benim hâlâ saygım var.

gokhan dedi ki...

HERKEZE SELAM BEN CENGİZ AKBAY SİTEYİ KİM YAPMIŞSA ÇOK İYİ AKIL ETMİŞ HAZIRLAYANLARA TEŞEKKÜR EDERİM ÇOK SAĞOLUN YAPTIĞINIZ SİTEDEN YARARLANIP SINAVDAN 95 ALDIM SAĞOLUN VAROLUN TEŞEKKÜRLER İYİ ÇALIŞMALAR .....

sahra göroğlu dedi ki...

gerçekten çok teşekkür ederim...Her yerde aradığım ama bulmak nasip olmayan konular...

Adsız dedi ki...

ya güzel olmuşş saolunda yaptığım yorumumu neden sildinizzzrap attack

Adsız dedi ki...

Allah ne muradınız varsa versin sizlerin sayesinde konuyu öğrendim

Adsız dedi ki...

süper bi site aradığımı ayrıntılarıyla buldum.teşekkür ederim.

Adsız dedi ki...

çok güzel bir site herşey var teşekkürler...

Adsız dedi ki...

muhteşem bi site 2 gündür bulamadığım ödevi burda buldum herkese teşekkür ediyorum

Adsız dedi ki...

diğer sitelerde uzun zaman aradığım konuları bu sitede çok çabuk buldum bu siteyi hazırlayanlara çok teşekkür ederim

Adsız dedi ki...

tek kelimeyle harikasınızz!!

seda dedi ki...

ya biri bana bir dönemin zihniyeti ile o dönemde yazılan şiirler arasındaki farkı bulsun serserimsin_seda@hotmail.com mail atın ne olur bulun

Adsız dedi ki...

mrb,bu site çok güzel bir site.ben 9.sınıfa gidiyorum ve her istediğimi buldum keşke bütün siteler böyle olsan bu siteyi kuralardan çok teşekkür ediyorum.....:)

Adsız dedi ki...

COK SAOLUN sonunda buldum artık dinlenicem
.....ABDULLEİ......
http://s2.gladiatus.net/game/c.php?uid=180647

Adsız dedi ki...

gerçekten çok güzel bir site bu siteyi hazırladığınız için çokkkkkk thanks.

Adsız dedi ki...

saolun cok işime yaradı kım hazrladysa bu stey ellerıne saglık bızlerede afiyet olsun :))) puhahahahahahahahahaha

Adsız dedi ki...

ben kadir
gerçekten çok güzel bir site inşallah da süreki olarak açık kalır. Artık yazılıya internetten çalışıyorum....

Adsız dedi ki...

sitedde emeği geçen herkese sonsuz teşekkürller umarım bunlar sayesinde yarın sınavdan iyi bir not alırım herkese iti çalısmalar.

Adsız dedi ki...

teşekkürler süper olmuş aradıgımı buldum yazılıya burdan çalışabilirim ve edebiyat kitabının içinde soruların cevaplarınıda yapsanız süper olurdu yinede teşekkürler

Adsız dedi ki...

teşekkürler süper olmuş aradıgımı buldum yazılıya burdan çalışabilirim ve edebiyat kitabının içinde soruların cevaplarınıda yapsanız süper olurdu yinede teşekkürler

Adsız dedi ki...

çok saolun ya çok işime yarayan bilgiler buldum

rap-ud dedi ki...

yarınki sınava çok iyi geldi bizim hocamız hiçbirşey anlatmıyorsu gökten bu site yağdı arkadaşımla şu anda bunlara çalışıyorum aradıklarımın hepsi buraya toplanmış yazan arkadaşa çok teşekkürler

Adsız dedi ki...

Gerçekten çok güzel olmuş teşekkür etmekten başka bir şey demek düşmez ama şiir dili eksik olmuş

sennur dedi ki...

çok teşekkür aradığımı buldum

Adsız dedi ki...

çok beğentim hazırlayanlara teşekür ederim

Adsız dedi ki...

site her kiminse çok sağolsun.sayısalcı olarak edebiyatı sevmesemde yapmaya mecbur olduğum ,elimdede edebi kaynak olmadığı için buraya başvurdum.. TEŞEKKÜRLER...

Adsız dedi ki...

yarın ki yazılıdan kesin 5 alırım

Adsız dedi ki...

allah yapanlardan bin kere razı olsun, teşekkür ediyorum...!

Adsız dedi ki...

iyi bi site çok açık ve net anlatmış özellikle örnekleri çok açıklayıcı

Adsız dedi ki...

saolun çok işime yaradı emegi geçen herkeze teşekkürler.